Tóm tắt những giá trị nội dung và nghệ thuật của Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Trong bài viết này, Hoc.vtc.vn sẽ tóm tắt những nội dung chủ đạo của bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính của nhà thơ Phạm Tiến Duật.

Trong bài viết này, sẽ tóm tắt những nội dung chủ đạo của bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính của nhà thơ Phạm Tiến Duật.

tom-tat-nhung-gia-tri-noi-dung-va-nghe-thuat-cua-bai-tho-bai-tho-ve-tieu-doi-xe-khong-kinhẢnh minh họa

Bài thơ về tiểu đôi xe không kính là khúc ca hào sảng, hào hùng về những người lính trên tuyến đường Trường Sơn nói riêng và những người lính đang đấu tranh vì tổ quốc nói chung.  Bài thơ ngợi ca tinh thần chiến đấu dũng cảm, tư thế hiên ngang, bất khuất trước hiểm nguy của những người lính Cụ Hồ.

I . Tìm hiểu chung

  1. Tác giả:

– Phạm Tiến Duật (1941-2007), quê Thanh Ba, Phú Thọ.

– 1964, sau khi tốt nghiệp khoa Ngữ văn của trường Đại học Sư phạm Hà Nội ,ông gia nhập binh đoàn vận tải Trường Sơn và hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm chống Mỹ.

– Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.

– Với quan niệm “chủ yếu đi tìm cái đẹp từ trong những diễn biến sôi động của cuộc sống”, Phạm Tiến Duật đưa tất cả những chất liệu hiện thực về cuộc sống chiến trường vào trong thơ. Nhờ đó, thơ ca của Phạm Tiến Duật mang giọng điệu sôi nổi, trẻ trung,  hóm hỉnh mà sâu sắc.

– Thơ Phạm Tiến Duật tập trung thể hiện hình ảnh thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ qua các hình tượng người lính và cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.

– Tác phẩm tiêu biểu: Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Gửi em cô thanh niên xung phong, Lửa đèn, Bài thơ về tiểu đội xe không kính…

– Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.

  1. Tác phẩm:

Bài thơ được sáng tác trong giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mĩ đang diễn ra rất gay go, ác liệt. Điểm nóng lúc bấy giờ là tuyến đường Trường Sơn – con đường huyết mạch nối liền hậu phương với tiền tuyến. Ở đó, không lực Hoa Kì ngày đêm trút bom, vãi đạn hòng ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho chiến trường miền Nam.Vượt qua mưa bom bão đạn của kẻ thù, đoàn xe vận tải vẫn ngày đêm bất chấp gian khổ và hi sinh để ra trận. Phạm Tiến Duật đã ghi lại những hình ảnh tiêu biểu của nơi khói lửa Trường Sơn.

II . Đọc – hiểu văn bản:

  1. Nhan đề Bài thơ về tiểu đội xe không kính:

– Nhan đề bài thơ lạ, độc đáo:

+Rõ ràng đây đã là một bài thơ, nhưng tác giả lại ghi thêm hai chữ “Bài thơ” – cách ghi như thế cảm giác hơi thừa.

+Xe không kính tức là xe hỏng, không hoàn hảo, là những chiếc xe không đẹp, vậy thì có gì là thơ. Vì đã nói đến thơ, tức là nói đến một cái gì đó đẹp đẽ, lãng mạn, bay bổng.

–  Nhan đề ý nghĩa: Tất cả đều có dụng ý của nhà thơ

+ Nhan đề bài thơ đã làm nổi bật rõ hình ảnh của toàn bài: những chiếc xe không kính. Hình ảnh này là một sự phát hiện thú vị của tác giả, thể hiện sự gắn bó và am hiểu của nhà thơ về hiện thực đời sống chiến tranh trên tuyến đường Trường Sơn.

+  Hai chữ “Bài thơ” không đơn thuần nói lên loại hình tác phẩm mà hơn cả, nó nói về chất thơ của hiện thực, chất thơ của những nhân vật trong tác phẩm. Nhan đề như muốn nhấn mạnh rằng, hành trình của những chiếc xe không kính và những người lính lãng  mạn như những câu thơ và đẹp như những vần thơ.

  1. Hình ảnh những chiếc xe không kính:

                Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung, kính vỡ đi rồi.

2 câu thơ đầu trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính đã lí giải hoàn toàn lí do những chiếc xe không kính đi vào thi phẩm của nhà thơ Phạm Tiến Duật. Thực tếm, cũng như bao chiếc xe khác, những chiếc xe chiến đấu từng hoàn hảo, từng “có kính”, nhưng vì mưa bom bão đan, do chiến trường ác liệt mà những chiếc xe ấy trở thành những chiếc xe không kính.
-> Bằng những từ “giật”, “rung”, tác giả đã làm nổi bật sự khốc liệt, tàn khốc của chiến tranh.

  1. Hình ảnh người lính lái xe:

    a. Vẻ đẹp ở tư thế hiên ngang, ung dung, đầy tự tin, và tâm hồn lạc quan, yêu đời

                   Ung dung buồng lái ta ngồi

                   Nhìn đất, nhìn trời,nhìn thẳng.

– Hình ảnh người lính lái xe hiện lên với vẻ hiên ngang, ung dung, tự tin, không hề sợ hãi. Phép đảo ngữ “ung dung” lên đầu câu đã làm nổi bật điều đó.

+”Nhìn đất, nhìn trời,  nhìn thẳng”. Một cái nhìn bao quát, rộng mở. Vừa là cái nhìn đa chiều về mặt không gian, vừa là cái nhìn chính trực, cái nhìn của lòng dũng cảm, sự tự tin, không né tránh hiểm nguy.

– Cạnh đó, những người lính lái xe còn có tâm hồn nhạy cảm, lãng mạn, yêu đời.

                    Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

                   Thấy con đường chạy thẳng vào tim

                   Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

                   Như sa, như ùa vào buồng lái.

+ Sau tay lái của chiếc xe không kính, người lái xe như tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên. “gió” như lùa hẳn vào mắt những người lính, “con đường” phía trước như chạy thẳng vào con tim, “sao trời” và “cánh chim” như ùa thẳng vào buồng lái.

+ Các hình ảnh “con đường”,”sao trời”, ”cánh chim”… diễn tả rất cụ thể cảm giác của những người lính khi được lái những chiếc xe không kính. Những từ “chạy thẳng”, “đột ngột”, “sa”, “ùa” diễn ra cmar giác bất ngờ, nguy gấp của những tác động thiên nhiên đối với người lính lái xe. Tuy nhiên, bù lại, những “sao trời”, “cánh chim” lại mang đến cảm giác lạc quan, lãng mạn đầy thi vị cho Bài thơ về tiểu đội xe không kính.

b. Tinh thần lạc quan, sôi nổi, bất chấp khó khăn, nguy hiểm của những người lính lái xe

              Không có kính, ừ thì có bụi,

                ….

             Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

– Những câu thơ giản dị như khẩu ngữ hằng ngày, giọng điệu thản thiên, hóm hỉnh kết hợp với cấu trúc “ư thì” làm bổi bật vẻ ngang tàn, bất chấp, tư thế hiên ngang của những người lính lái xe.

– Cài tài ba của tác giả Bài thơ về tiểu đội xe không kính trong đoạn thơ này là chính là cứ hai câu đầu nói về hiện thực nghiệt ngã thì hai câu sau nói lên tinh thần bất chấp hiểm nguy, vượt lên hoàn cảnh của người lính lái xe.

c. Tình đồng chí, đồng đội gắn bó của những người lính lái xe không kính

              Những chiếc xe từ trong bom rơi

             Đã về đây họp thành tiểu đội

              Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới

              Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Sự tập hợp của những chiếc xe trong mưa bom bão đạn cũng là sự tề tựu của những người lĩnh dũng cảm yêu đời giữa ác liệt chiến tranh. Những người lính ấy vượt qua nỗi sợ hãi của chiến tranh bằng tình yêu đất nước và bằng tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn. Họ gặp nhau trên dọc đường đi tới” và“bắt tay nhau qua cửa kính vỡ rồi”.  Những cái bắt tay như truyền đi niềm tin, sức mạnh để cùng nhau vượt qua những khốc liệt của cuộc chiến.

                  Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

                 Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy

                Võng mắc chông chênh đường xe chạy

                Lại đi lại đi trời xanh thêm.

+ Với những người lính trẻ, gia đình là đồng đội, đồng đội là gia đình.  Quan điểm về gia đình của họ thật đơn giản “Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”.

+ Điệp  ngữ “lại đi lại đi” mang đến cảm giác vui tươi, phấn chấn kết hợp với cụm từ “trời xanh thêm” cho người đọc cảm giác lạc quan, hào hứng và yêu đời hơn khi đọc Bài thơ về tiểu đội xe không kính.

d. Lòng yêu nước, ý chí chiến đấu giải phòng miền Nam

                   Không có kính rồi xe không có đèn

                   Không có mui xe, thùng xe có xước

                   Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:

                   Chỉ cần trong xe có một trái tim.

– Như một sự phân trần, những chiếc xe dọc tuyến đường Trường Sơn không những không có kính mà còn không có đèn, không có mui xe, thùng xe thì xước.Những thiếu thốn chồng chất thiếu thốn nhưng những chiếc xe vẫn chạy, vẫn chạy vì phía trước có miền Nam ruột thịt, vẫn chạy vì trái tim trong những chiếc xe ấy vẫn đập vì tổ quốc và quê hương. Phép hoán dụ trái tim đã nói lên tình yêu của những người lính với tổ quốc. Họ chiến đấu và hi sinh không đòi hỏi bất cứ điều kiện nào, từ “chỉ” diễn tả sự cao thượng và tấm lòng kiên trung của họ.

=> Đằng sau những ý nghĩa ấy, câu thơ trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính còn muốn hướng con người về chân lý thời đại của chúng ta: sức mạnh quyết định chiến thắng không phải là vũ khí mà là con người giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, quyết thắng.

III – Tổng kết:

  1. Nội dung

Bài thơ về tiểu đội xe không kính góp phần tái hiện cuộc chiến khó khăn nhưng đầy hào hùng của dân tộc. Hình ảnh những người lính lái hiên ngang, ngang tàn và hóm hình góp phần ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của người lính Trường Sơn: lạc quan, lãng mạn, ngang tàn, yêu đời và yêu tổ quốc.

  1. Nghệ thuật

–  Giong thơ vui vẻ, hóm hỉnh, nghịch ngợm, gần với văn xuôi, dễ đọc, dễ cảm nhận và dễ đi vào lòng người. Nhịp thơ như nhịp lắc lư của xe chạy, sôi nổi và hào hứng đã tạo nên nét nghệ thuật độc đáo cho Bài thơ về tiểu đội xe không kính.

– Bút pháp liệt kê, đảo ngữ, hoán dụ,  điệp từ,…