Địa Lí 9 Bài 2 – Dân số và gia tăng dân số

1- Số dân:  Việt Nam là quốc gia đông dân ( 80.9 triệu người – 2003 ), đứng thứ 3 ở Đông Nam Á , thứ 8 ở Châu Á và thứ 14 trên thế giới.

->Dân số là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế. Với dân số đông, nước ta có nguồn lao động dồi dào. Đồng thời đây còn là thị trường tiêu thụ rộng lớn. Tuy nhiên, trong điều kiện của nước ta hiện nay, dân số đông là một trở ngại lớn cho việc phát triển kinh tế, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

2- Gia tăng dân số:

-Con người đã xuất hiện trên lãnh thổ nước ta từ rất lâu. Số dân vào thời kì đó tăng lên rất chậm do tỉ suất sinh và tỉ suất tử đều ở mức cao. Theo ước tính số dân vào thời kì đầu dựnh nước, số dân có khoảng 1 triệu người. Từ giữa thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX, dân số nước ta tăng nhanh hơn. Đến đầu thế kỉ XX đân số nước ta tiếp tục tăng, vào năm 1921 DS là 15.6 triệu người, năm 1943 là 22.1 triệu người. Đến năm 1945 do nạn đói Ất Dậu, dân số tục xuống còn 20 triệu. Từ đó đến nay, dân số nước ta tăng lên nhanh chóng. Cho đến hết năm 2003 dân số VN đạt 80.9 triệu người.

Như vậy tốc độ gia tăng dân số không giống nhau giữa các thời kì. Trong suốt thế kỉ XIX, tỉ suất tăng bìng quân hàng năm đạt 0.4%. Vào đầu thế kỉ XX, tỉ suất tăng bình quân đạt 1.3% đặc biệt ở thời kì 1943-1951 số dân giảm nhưng từ những năm 50 trở lại đây, nước ta bắt đầu có hiện tượng “ bùng nổ dân số” và chấm dứt vào trong những năm cuối thế kỉ XX. Dân số tăng nhanh làm ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế, xã hội và bảo vệ tài nguyên, môi trường.

- Nhờ thực hiện tốt chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình nên tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số có xu hướng giảm dần, tuy nhiên mỗi năm dân số nước ta vẫn tăng lên khoảng một triệu người.

- Tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số còn có sự khác nhau giữa miền núi với đồng bằng và giữa thành thị với nông thôn

3- Cơ cấu dân số:

- Theo độ tuổi:

Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi đuợc biẻu hiện bằng tháp dân số

+Qua hình dáng tháp dân số 1989-1999 cho ta thấy VN vẫn là một nước có cơ cấu dân số trẻ và đang có sự thay đổi( đáy rộng càng lên cao càng hẹp nhanh chứng tỏ trẻ em nhiều người già ít, tuổi thọ trung bình không cao).

+Cơ cấu các nhóm tuổi được ở VN đang có sự thay đổi:

0->14 đang giảm

Nhóm tuổi 15-> 59 và nhóm trên 60 tuổi có chiều hướng gia tăng.

- Giới tính:

Ơ VN tỉ lệ nữ luôn cao hơn tỉ lệ nam và đang thay đổi theo không gian và thời gian(từ năm 1979-1999 tỉ lệ nữ giảm dần)

Tỉ số giới tính ở các địa phương còn có sự khác nhau và chịu ảnh hưởng của hiện tượng chuyển cư.

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1/Theo em hiện nay sự thay đổi các dân tộc theo hướng nào?

->Từ đồng bằng lên miền núi và từ miền Bắc vào Tây Nguyên.

2/Em hãy tìm hiểu và cho biết các nét văn hoá đặc sắc sau đây phù hợp với dân tộc nào:

-Hát lượn, hát then Tày

-Múa xoè, múa quạt Thái

-Cồng chiêng, đàn Tơ nưng Gia rai, Ba na

-Hát si, Giao duyên Nùng

-Khèn, đàn môi Mông

-Lể hội Chônchơ nam Thơmây Khơ-me

-Lể hội Mbăng Ka tê Chăm

3- Cho bảng số liệu sau đây về dân số Việt Nam trong thời kì 1954 – 2003 ( đơn vị : triệu người)

Năm

1954

1960

1965

1970

1976

1979

1989

1999

2003

Số dân

23,8

32,0

34.9

41,1

49,2

52,7

64,4

76,3

80,9

a) Vẽ biểu đồ thể hiện tình hình tăng dân số nước ta qua các năm.

b) Nhận xét và giải thích tại sao tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số nước ta đã giảm nhưng dân số vẫn tăng?

c) Nêu hậu quả của việc tăng dân số nhanh của nước ta , ý nghĩa của sự giảm tỉ lệ tăng dân số tự nhiên và thay đổi cơ cấu dân số .

a) Vẽ biểu đồ cột ( Chú ý khoảng cách giữa các năm )

b) – Nhận xét:

+ Dân số nước ta tăng nhanh, liên tục  qua các năm

+ Từ 1954 đến 2003 trong vòng 49 năm tăng thêm 57,1 triệu người gần gấp 2,5 lần , đặc biệt tứ 1960 đến 1979 nảy sinh sự bùng nổ dân số ở nước ta.

- Giải thích : tỉ lệ gia tăng dân số của nước ta đã giảm nhưng dân số vẫn tăng nhanh do qui mô dân số lớn , tỉ lệ người ở độ tuổi sinh đẻ cao ,tỉ lệ tử ở mức ổn định thấp .

4/Cho bảng sốp liệu sau đây về DS VN trong thời kì từ 1901-2002 (đơn vị triệu người)

Năm

1901

1921

1936

1956

1960

1970

1979

1989

1999

2002

Số dân

13.0

15.5

18.8

27.5

30.2

41.0

52.7

64.8

76.6

79.7

a/Vẽ biểu đồ thể hiện tình hình gia tăng DS nước ta.

b/Nhận xét và giải thích tại sao tỉ lệ GTDSTN của nước ta đã giảm nhưnh DS vẫn tăng nhanh.

c/Hậu quả của việc tăng DS quá nhanh? Ý nghĩa của việc giảm TLGTDS và thay đổi cơ cấu DS?

Hướng dẩn trà lời

a/Vẽ biểu đồ

HS vẽ biểu đồ cột dọc (có thể lấy 10 tr tương ứng với 1cm)

b/Nhận xét và giải thích

-Từ năm 1901 đến năm 1956 trong vòng 55 năm DS nước ta tăng 14.5 tr người. Từ năm 1960 đến 1979 trong vòng 19 năm DS nước ta tăng rất nhanh. Từ năm 1989 đến 2002 trong vòng 13 năm DS nước ta tăng thêm 15.1 tr người

-Tỉ lệ GTDS nước ta  đã giảm nhưng DS nước ta vẫn tăng nhanh là do quy mô DS ngày càng lớn.

c/ *Hậu quả:

-Chất lượng cuộc sống:

+GDP bình quân đầu người thấp

+Việc cung cấp lương thực, phát triển y tế giáo dục, văn hoá gặp nhiều khó khăn.

-Tài nguyên môi trường:

+Tài nguyên cạn kiệt, môi trường ô nhiễm

+Không gian cư trú chật hẹp

-Phát triển KT:

+Tốc độ tăng trưởng KT và tổng thu nhập quốc dân thấp

+V/đ giải quyết việc làm gặp rất nhiều khó khăn

-An ninh chính trị trật tự XH không đảm bảo

*Ý nghĩa: Nhằm tiến đến quy  mô DS ổn định để có điều kiện nâng cao CLCS, mở rộng SX và phát triển KT, ổn định XH và bảo vệ môi trường.

 

5/Cho bảng số liệu về TSS và TST ở nước ta thời kì 1960-2001 (đơn vị %0)

Năm

1960

1965

1970

1976

1979

1985

1989

1993

1999

2001

TSS

46.0

37.8

34.6

39.5

32.2

28.4

31.3

28.5

23.6

19.9

TST

12.0

6.7

6.6

7.5

7.2

6.9

8.4

6.7

7.3

5.6

a/Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện TSS và TST và TSGTDS nước ta?

b/Nêu nhận xét

c/Tính TST tăng TN của từng năm(đơn vị %)

Hướng dẩn trả lời

a/Hs vẽ hai đường (một đường thể hiện TSS và một đường thể hiện TST)

Khoảng cách giữa (TSS và TST) là tỉ suất GTDS

b/Tính TSGTDS ta lấy (TSS-TST) : 10

c/Nhận xét

Nhịp điệu tăng DS ở nước ta không đều có thể phân thành 3 giai đoạn như sau:

-Từ 1960-1976: GTTN ở mức cao trung bình vượt quá 3%

-Từ 1979-1999: GTDSTN đã giảm nhưng DS vẫn còn cao trung bình vượt quá 2%

-Từ 1999-2001: TL GTDSTN đã giảm mạnh, năm 2001 chỉ còn 1.43%

 

6/Cho bảng số liệu sau: Cơ cấu DS theo độ tuổi ở nước ta(đơn vị %)

Năm

Số dân (triệu người)

Tỉ lệ dân số phâ theo nhóm tuổi (%)

0->14 tuổi

15->59 tuổi

Từ 60 trở lên

1979

52.4

42.5

50.4

7.1

1989

64.4

39.0

53.8

7.2

1999

76.6

33.1

59.3

7.6

a/Vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu nhóm tuổi của DS nước ta?

b/Hãy nêu nhận xét sự thay đổi DS và cơ cấu DS phân theo nhóm tuổi trong thời kì 1979-1999

c/Giải thích nguyên nhân của sự thay đổi đó?

d/Nêu những thuận lợi và khó khăn ? Biện pháp khắc phục?

Hướng dẩn trả lời

a/Vẽ biểu đồ: Hình tròn (ba biểu đồ hìmh tròn có kích thước không bằng nhau)

b/Nhận xét:

-Sự thay đổi cơ cấu theo nhóm tuổi:

+Tỉ trọng nhóm tuổi 0 -> 14 tuổi giảm nhanh(9.4%)

+Tỉ trọng nhóm tuổi 15 -> 59 tuổi tăng nhanh (8.9%)

+Tỉ trọng nhóm tuổi 60 trở lên tăng nhưng chậm(tăng 0.5%)

->Cơ cấu DS theo nhóm tuổi của nước ta có sự thay đổi theo xu hướng: chuyển dần từ kết cấu DS trẻ sang kết cấu DS già

-Sự thay đổi quy mô DS lớn:

Quy mô DS ngày càng lớn, trung bình mổi năm có thêm hơn 1 triệu người

+Từ 1979- 1989 tăng thêm 11.7 triệu người

+Từ 1989- 1999 tăng thêm 11.9 triệu người

c/Giải thích:

-Do kết quả của việc thực hiện CSDS và KHHGĐ nên tỉ suất sinh của nước ta đã giảm dần

-Chất lượng cuộc sống của dân cư được cải thiện nên tuổi thọ trung bình của dân cư tăng

-Quy mô DS ngày càng lớn, tỉ suất sinh tuy đã giảm nhưng DS tăng hàng năm vẫn còn nhiều, do số người trong độ tuổi sinh đẻ ngày càng lớn

d/Thuận lợi và khó khăn:

-Thuận lợi: +Cung cấp nguồn lao động và dự trữ lao động lớn

+Tạo ra một thị trường tiêu thụ rộng lớn

-Khó khăn:  + Gây sức ép lớn đến vấn đề giải quyết việc làm

+Tài nguyên cạn kiệt, môi trường ô nhiễm, nhu cầu giáo dục, y tế,nhà ở cũng rất căng thẳng.

-Biện pháp khắc phục:

+Có kế hoạch giáo dục đào tạo hợp lý, đẩy mạnh công tác hướng nghiệp dạy nghề.

+Phân bố lại lực lượng lao động theo ngành và theo lãnh thổ.

Chuyển đổi cơ cấu KT theo hướng CNH hiện đại

7/Cho bảng số liệu sau đây: Tình hình phát triển dân số của nước ta giai đoạn 1995-2005

Năm Tổng số dân(tr người) Số dân thành thị(tr người) Tỉ suất tăng DS TN (%) 1995 71.9 14.9 1.65 1998 75.4 17.4 1.55 2000 77.6 18.7 1.36 2003 80.9 20.8 1.47 2005 83.1 22.4 1.30

Hãy nêu nhận xét và giải thích tình hình phát triển dân số của nước ta trong giai đoạn 1995-2005

Hướng dẫn trả lời

*Nhận xét

-DS nước ta tăng nhanh, trong giai đoạn 1995-2005 tăng thêm 11.2 triệu người, bình quân mổi năm tăng thêm hơn 1.1 triệu người

-Số dân độ thị cũng tăng mạnh từ 14.9 triệu người lên 22.4 triệu người, tăng thêm 7.5 triệu người. Tỉ lệ dân thành thị tuy chưa cao nhưng ngày càng tăng(1995là 20.7% đến 2005 là 26.9%)

-Tỉ suất tăng DS TN tuy có biến động nhưng xu hướng chung là giảm dần

 *Giải thích:

-Do DS lớn, tỉ suất tăng DS TN tuy có giảm nhưng DS vẫn còn tăng nhanh.

-Do đẩy mạnh CNH nên quá trình độ thị hoá diễn ra nhanh hơn, làm cho số dân thành thị tăng(cả về số lượng lẫn tỉ trọng)

-Tỉ suất tăng DS giảm do thực hiện có kết quả công tác DS-KHHGĐ.


Các từ khóa trọng tâm " cần nhớ " để soạn bài hoặc " cách đặt đề bài " khác của bài viết trên:
  • Giải thích sự thay đổi số dân thành thị nước ta
  • tại sao tỉ lệ gia tăng dân số giảm nhưng quy mô dân số tăng
  • sự gia tăng dân số gây cạn kiệt thiên nhiên
  • Nhận xét và giải thích tình hình gia tăng dân số nước ta
  • Nhận xét và giải thích sự thay đổi tỉ suất sinh tử và gia tăng dân số tự nhiên nước ta
  • nguyên nhân hậu quả và biện pháp về tỉ sô giới tính của trẻ em mới sinh nước ta
  • neu va giai thich nguyen nhan gia tang dan so o nuoc ta hau qua va cac giai phap khac phuc
  • Nêu hậu quả của việc tăng dân số Giải thích từng hậu quả
  • Hay giai thich vi sao su gia tang dan so cong nghiep hoa va do thi hoa qua nhanh?
  • Giải thích sự thay đổi cơ cấu dân số thành thị và nông thôn ở nước ta
  • giải thích vì sao hiện nay tỉ suất gia tăng tự nhiên của nước ta giảm nhưng dân số vẫn tăng nhanh
  • Tại sao trong những năm gần đây GTTN có xu hướng giảm
  • ,

    Chú ý: Tham khảo thêm các bài bên dưới! Thấy hay thì like và chia sẻ ngay nhé.

    15 bài hay nhất về Địa Lí 9 Bài 2 – Dân số và gia tăng dân số

    Loading...
    Loading...